Zespół cieśni nadgarstka (CTS)
W przypadku zespołu cieśni nadgarstka (CTS) dochodzi do ucisku nerwu w cieśni nadgarstka. Powoduje to mrowienie i ból, a w przypadku braku leczenia – uszkodzenie nerwów i zanik mięśni.
Wszystkie informacje na temat zespołu cieśni nadgarstka w skrócie:

Czym jest zespół cieśni nadgarstka?
Zespół cieśni nadgarstka to tak zwany zespół uciskowy lub zespół ucisku nerwów. Nazwa ta wynika z faktu, że nerwy są ściśnięte i uciskane. W przypadku zespołu cieśni nadgarstka dotyczy to nerwu pośrodkowego (nervus medianus), który przebiega przez wąską i nieelastyczną cieśń nadgarstka. Przestrzeń w tym miejscu jest ograniczona, ponieważ cieśń jest otoczona z trzech stron przez struktury kostne oraz napięte więzadło (retinaculum flexorum). W wielu przypadkach schorzenie dotyka w równym stopniu obie dłonie.
Częstość występowania
Zespół cieśni nadgarstka najczęściej występuje w wieku od 40 do 70 lat i dotyka kobiety około dwa razy częściej niż mężczyzn. U dzieci występuje bardzo rzadko. Częściej dotyka osób wykonujących pracę fizyczną. Szacuje się, że rocznie zespół cieśni nadgarstka rozwija się u 3 na 1000 osób.

Lewa ręka, grzbiet dłoni
Zespół cieśni nadgarstka to tak zwany zespół uciskowy lub zespół ucisku nerwów. Nazwa ta wynika z faktu, że nerwy są ściśnięte i uciskane. W przypadku zespołu cieśni nadgarstka dotyczy to nerwu pośrodkowego (nervus medianus), który przebiega przez wąską i nieelastyczną cieśń nadgarstka. Przestrzeń w tym miejscu jest ograniczona, ponieważ cieśń jest otoczona z trzech stron przez struktury kostne oraz napięte więzadło (retinaculum flexorum). W wielu przypadkach schorzenie dotyka w równym stopniu obie dłonie.
Częstość występowania
Zespół cieśni nadgarstka najczęściej występuje w wieku od 40 do 70 lat i dotyka kobiety około dwa razy częściej niż mężczyzn. U dzieci występuje bardzo rzadko. Częściej dotyka osoby wykonujące pracę fizyczną. Szacuje się, że rocznie zespół cieśni nadgarstka rozwija się u 3 na 1000 osób.

Lewa ręka, grzbiet dłoni
Typowe objawy zespołu cieśni nadgarstka
Zaburzenia czucia i bóle
- Mrowienie i kłucie w palcach i dłoniach (głównie w nocy)
- Uczucie drętwienia i drętwienie rąk (głównie w nocy)
- Ograniczenia czucia dotykowego i zdolności koordynacyjnych
- Nocne lub poranne bóle w nadgarstku i przedramieniu
- Bóle ręki związane z ruchem
Motoryka i siła
- Ograniczenie ruchomości kciuka
- Utrata siły w dłoni i nadgarstku
- Atrofia mięśni kciuka (atrofia thenarna)
Przebieg objawów zespołu cieśni nadgarstka
Niektóre osoby na początku odczuwają przez lata jedynie łagodne dolegliwości, które pojawiają się i ustępują. Większość osób dotkniętych tą dolegliwością odczuwa jednak trwałe dolegliwości, które nasilają się z upływem czasu, a zwłaszcza po dużym obciążeniu, w czasie ciąży oraz po urazach ramienia.
Pierwsze objawy zespołu cieśni nadgarstka pojawiają się zazwyczaj w nocy lub wczesnym rankiem, a także po wysiłku fizycznym wykonywanym przy zgiętych nadgarstkach. Kciuk, palec wskazujący, środkowy i ewentualnie serdeczny są zdrętwiałe po stronie dłoniowej (palmare). Ponadto osoby dotknięte tą dolegliwością odczuwają, że ich dłoń jest zimna.
W miarę postępu choroby uczucie drętwienia może prowadzić nawet do drętwienia rąk. Często towarzyszy temu mrowienie lub uczucie kłucia w palcach i dłoniach. Bóle nasilają się i pojawiają się spontanicznie, a nawet w sposób ciągły, również w ciągu dnia. Mogą promieniować w kierunku ramienia lub barku. Inne objawy to pogorszenie czucia dotykowego, a także utrata zdolności motorycznych oraz siły w dłoni.
W bardzo zaawansowanym stadium rano pojawia się sztywność i obrzęk palców. Ponadto może dojść do zaniku mięśni w okolicy nasady kciuka, a także do ograniczeń funkcjonalnych, a nawet paraliżu.
Przyczyny i czynniki ryzyka zespołu cieśni nadgarstka
Chociaż w większości przypadków rzeczywisty czynnik wywołujący nie jest znany, istnieją przyczyny i czynniki ryzyka tej choroby.
Zespół cieśni nadgarstka może wynikać albo z nadmiernej objętości tkanki w cieśni, albo z jej zbyt wąskiego przekroju. Ta ostatnia przyczyna może być wrodzona, dziedziczna lub wynikać z urazu.
Głównymi przyczynami obrzęku tkanek są:
- Urazy w okolicy nadgarstka (np. złamanie kości promieniowej lub zwichnięcie kości nadgarstka)
- Zapalenia reumatyczne lub zapalenia pochewek ścięgien
- Artroza nadgarstka
- Przewlekła niewydolność nerek, zwłaszcza wymagająca dializy
- Zatrzymywanie płynów w stawach i więzadłach (np. spowodowane chorobami tarczycy, cukrzycą lub zmianami hormonalnymi)
- Nowotwory i inne guzy (np. tłuszczaki lub guzki ganglionowe)
Najważniejsze czynniki ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka to:
- Płeć żeńska, zwłaszcza w okresie menopauzy lub po niej
- Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych lub estrogenów
- Ciąża, okres karmienia piersią
- Ciężka praca wymagająca powtarzalnych ruchów dłoni i nadgarstków lub posługiwanie się narzędziami wibrującymi
- Otyłość
- Spożywanie alkoholu i nikotyny
Diagnoza zespołu cieśni nadgarstka
Badanie kliniczne dłoni
Po zebraniu wywiadu i na podstawie wynikających z niego podejrzeń o zespół cieśni nadgarstka ruchomość stawów nadgarstkowych stanowi pierwszą wskazówkę podczas badania klinicznego. Tak zwany test Phalena daje wynik pozytywny, jeśli przy maksymalnym zgięciu nadgarstka w kierunku dłoni przez ponad minutę występują zaburzenia czucia w palcach – jest to dość pewna oznaka zespołu cieśni nadgarstka. W zaawansowanym stadium dochodzi do zaniku mięśni podparcia kciuka, a osoby dotknięte chorobą nie są już w stanie doprowadzić kciuka do czubka małego palca. W teście Hoffmanna-Tinela opukuje się wewnętrzną stronę nadgarstka dwoma palcami. Objaw Hoffmanna-Tinela jest dodatni, gdy pojawia się przy tym nieprzyjemny, niemal elektryzujący ból. Sprawdza się również czucie powierzchniowe.

Za pomocą elektroneurografii określa się prędkość przewodzenia nerwowego i wykrywa ewentualne uszkodzenia nerwów.
Badanie neurologiczne dłoni
Obiektywną diagnozę można postawić na podstawie badania neurologicznego obejmującego pomiar prędkości przewodzenia nerwowego (elektroneurografia, ENG). Nerw pośrodkowy (nerw medianus) jest stymulowany słabym impulsem elektrycznym. W przypadku uszkodzenia nerwu obserwuje się zmniejszoną prędkość przewodzenia. Dodatkowo obrazowanie za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI) może dostarczyć informacji przydatnych w dalszym leczeniu.
Samodzielne testy na zespół cieśni nadgarstka
Osoby, które podejrzewają u siebie zespół cieśni nadgarstka i czekają na wizytę u lekarza, mogą samodzielnie wykonać kilka testów. Testy Phalena i Hoffmanna-Tinela można zasadniczo przeprowadzić również w domu. Dodatkowo można sprawdzić, czy kciukiem można dosięgnąć czubka małego palca. W teście z butelką należy objąć dłonią zwykłą butelkę. W zaawansowanym stadium choroby nie jest to już możliwe z powodu zaniku mięśni opuszki kciuka. W ten sposób można wykluczyć lub potwierdzić podejrzenia. W przypadku utrzymujących się dolegliwości należy zawsze zasięgnąć porady lekarza.
Terapia i leczenie zespołu cieśni nadgarstka
W początkowej fazie: leczenie zachowawcze zespołu cieśni nadgarstka (CTS)
W początkowej fazie, przy łagodnych dolegliwościach, zespół cieśni nadgarstka można skutecznie leczyć zachowawczo. Celem takiego leczenia jest odciążenie nerwu i zapobieżenie trwałemu uszkodzeniu nerwów. Jeśli dolegliwości zostaną wykryte wcześnie, a ból nie ma jeszcze charakteru przewlekłego, w większości przypadków zespół cieśni nadgarstka można wyleczyć poprzez nocne unieruchomienie nadgarstka. Do unieruchomienia nadgarstka stosuje się nie tylko bandaże, ale przede wszystkim ortezy, np. ortezę nadgarstka JuzoPro Manu Xtec Palmar.
JuzoPro Manu Xtec Palmar – orteza nadgarstka zapewniająca stabilizację w dwóch płaszczyznach ruchu
- Duży otwór na kciuk i swobodny ruch palców
- Strefy komfortu w okolicy kciuka i przedramienia
- Doskonałe dopasowanie dzięki wyjątkowo szerokiej, anatomicznie ukształtowanej szynie aluminiowej
- Wysoki komfort noszenia dzięki materiałom przepuszczającym powietrze i odprowadzającym wilgoć
- Praktyczny system zapięć
Oprócz unieruchomienia pomocne mogą być leki przeciwzapalne, terapia zimnem i ciepłem oraz zabiegi ultradźwiękowe. Kolejnymi ważnymi elementami leczenia zachowawczego są fizjoterapia oraz terapia ruchowa obejmująca indywidualnie dobrane ćwiczenia.
Zaawansowane stadium: operacja
Jeśli choroba jest już w zaawansowanym stadium, a inne metody leczenia nie przynoszą wystarczających efektów, konieczna może być operacja. Może ona złagodzić dolegliwości lub całkowicie je wyeliminować, jednak nie jest pozbawiona ryzyka.
Podczas operacji przecina się więzadło nadgarstkowe, które biegnie po stronie zginanej kości nadgarstka. W ten sposób odciąża się nerw pośrodkowy. Dostępne są dwie metody operacyjne:
zabieg otwarty (dostęp poprzez nacięcie skóry (ok. 4 cm) po wewnętrznej stronie nadgarstka)
zabieg endoskopowy (dostęp poprzez niewielkie nacięcia skóry na dłoni i nadgarstku)
Obie metody są równie skuteczne i wiążą się z podobnym ryzykiem. Po operacji endoskopowej blizny są nieco mniejsze, rekonwalescencja przebiega częściowo nieco szybciej, a pacjent może wcześniej powrócić do pracy. Zazwyczaj operacja wykonywana jest ambulatoryjnie w znieczuleniu miejscowym dłoni lub ramienia. Zabieg trwa często mniej niż 30 minut.
W większości przypadków pacjenci nie odczuwają dolegliwości po operacji – jednak w przypadku uszkodzeń nerwów może to potrwać kilka tygodni lub miesięcy. Ból ustępuje często szybciej niż zaburzenia czucia. Wieloletnie uszkodzenie nerwów sprzed zabiegu nie może zostać całkowicie cofnięte. W ramach dalszego leczenia nadgarstek jest zazwyczaj unieruchamiany za pomocą ortezy, np. JuzoPro Manu Xtec Palmar. Przez 2 do 3 tygodni należy oszczędzać operowaną rękę. Pełne obciążenie jest możliwe po 6 do 8 tygodniach.
Ćwiczenia wspomagające leczenie i zapobieganie zespołowi cieśni nadgarstka
Chociaż w przypadku zespołu cieśni nadgarstka pierwszym krokiem jest odciążenie i oszczędzanie dotkniętych struktur, konieczna jest pewna dawka ruchu, aby utrzymać metabolizm i procesy gojenia oraz zapobiec zanikowi mięśni.
W tym celu zaleca się połączenie różnych ćwiczeń rozluźniających mięśnie, zwiększających ruchomość, rozciągających i wzmacniających. Fizjoterapeuta może pomóc w doborze odpowiednich ćwiczeń oraz wesprzeć pacjenta w znalezieniu równowagi między odciążeniem a treningiem. Odpowiednie ćwiczenia można wykonywać zarówno w przypadku potwierdzonej diagnozy, jak i w celach profilaktycznych.
3 przykładowe ćwiczenia:
Ulga w codziennym życiu
Jeśli masz skłonność do problemów związanych z zespołem cieśni nadgarstka, warto unikać długotrwałego obciążania oraz rozluźniać dłonie i nadgarstki w codziennym życiu poprzez regularne zginanie i prostowanie. Podczas pracy przy komputerze zaleca się przyjęcie zrelaksowanej pozycji podstawowej, w której nadgarstki nie są ani mocno zgięte, ani nadmiernie wyprostowane. W tym kontekście dobrym rozwiązaniem są podpórki pod nadgarstki oraz ergonomiczne klawiatury i myszki komputerowe.
Tutaj można zapoznać się z innymi schorzeniami, które mogą powodować ból rąk

Ból dłoni
Ból rąk może mieć różne przyczyny. Zapoznaj się z ogólnym przeglądem i ustal, co jest przyczyną bólu.

Ból nadgarstka
Zapoznaj się z przeglądem możliwych przyczyn, objawów i metod leczenia bólu nadgarstka.
