Zespół bólu rzepkowo-udowego (PFPS)

Czym jest zespół bólu rzepkowo-udowego?

Wspólny termin zespół bólu rzepkowo-udowego odnosi się do dolegliwości bólowych w okolicy przedniej części kolana i rzepki (patella). Ból zazwyczaj występuje za rzepką, ale może również promieniować do obszarów przed rzepką i wokół niej.

Zespół bólu rzepkowo-udowego jest bardzo powszechną i jedną z najczęstszych dolegliwości występujących w przedniej części kolana. Na ogół ból pojawia się najpierw podczas wysiłku, takiego jak chodzenie po schodach, wycieczki górskie czy jazda na nartach.

Zespół bólu rzepkowo-udowego często dotyczy młodych, aktywnych kobiet, ale także osób uprawiających sporty, które bardzo obciążają kolano poprzez skoki, amortyzację czy nagłe wyhamowanie ruchu.

Czynnikiem wyzwalającym zespół bólu rzepkowo-udowego mogą być wady postawy (kolana koślawe), anomalie (wysokie ustawienie rzepki), brak równowagi mięśniowej lub zbyt słabe mięśnie odpowiadające za stabilizację rzepki.

Czytaj dalej

Lokalizacja bólu

W przypadku zespołu bólu rzepkowo-udowego (PFPS) ból pojawia się w łożysku ślizgowym rzepki pomiędzy kością udową a rzepką. Jeśli rzepka nie porusza się precyzyjnie w tej rynience ślizgowej, pojawia się ból kolana, szczególnie przy dużym obciążeniu.

Zespół bólu rzepkowo-udowego ma wiele nazw

Wiele osób zna zespół bólu rzepkowo-udowego pod jego wcześniejszymi określeniami „chondropatia” lub „chondropathia patellae”. Schorzenie to znane jest również jako zespół bólowy przedniego przedziału kolana, zespół (syndrom) rzepkowo-udowy, ból przedniej części stawu kolanowego, a także jako chondromalacja rzepki i kolano biegacza. Dla zespołu bólu rzepkowo-udowego używa się skrótu PFPS (Patellofemoral Pain Syndrome).

Bolesny obszar w przypadku zespołu bólu rzepkowo-udowego

Przyczyny zespołu bólu rzepkowo-udowego

Dokładna przyczyna zespołu bólu rzepkowo-udowego nie jest znana. Istnieje jednak kilka czynników, które mogą wywołać tę dolegliwość:

Brak równowagi mięśniowej

W normalnych warunkach rzepka znajduje się w „łożysku ślizgowym” kości udowej. Pełni ono rolę szyny prowadzącej. Dodatkową stabilizację rzepki zapewniają mięśnie i więzadła poboczne. Jeśli tor ruchu rzepki zmieni się z powodu braku równowagi mięśniowej, może pojawić się tarcie, które powoduje silny ból.

Nieprawidłowa pozycja rzepki

Otaczające więzadła i mięśnie ciągną rzepkę bardziej w jedną stronę, powodując jej deformację lub nieprawidłowe ustawienie. Pacjent cierpi na zespół pasma biodrowo-piszczelowego (kolano biegacza). Jest on spowodowany nadmiernym przeciążeniem pasma biodrowo-piszczelowego (tractus iliotibialis), pasma powięzi, które podtrzymuje mięśnie po zewnętrznej stronie uda.

Zaburzenie rozwojowe (dysplazja) rzepki

Jeśli rzepka ma asymetryczny kształt, mówi się o „dysplazji rzepki”. Ta, zwykle wrodzona, wada rozwojowa może prowadzić do zwiększonego zużycia chrząstki pod rzepką na skutek jednostronnego obciążenia.

Kolana koślawe

W przypadku koślawości nóg, ciężar ciała nie jest odpowiednio rozkładany na staw kolanowy, co powoduje jego nieprawidłowe obciążenie. Może to prowadzić do zużywania się chrząstki i uszkodzeń stawu, a w konsekwencji do bólu stawu zlokalizowanego za rzepką.

Kompleksowe leczenie zespołu bólu rzepkowo-udowego

W przypadku zespołu bólowego rzepki bardzo skuteczne może okazać się leczenie zachowawcze, zwłaszcza w przypadku kompleksowego leczenia obejmującego różne elementy. Kluczem do sukcesu jest kombinacja środków pomocniczych, kontrolowanego ruchu, fizykoterapii i samoleczenia.

Zaopatrzenie w środki pomocnicze

W przypadku przewlekłego lub ostrego bólu stawu kolanowego ortezy i bandaże kolanowe służą jako wsparcie. Ulgę w bólu można osiągnąć dzięki dodatkowej stabilizacji i kompresji stawu kolanowego. Oprócz środków pomocniczych zakładanych bezpośrednio na staw kolanowy często konieczne jest wykonanie wkładek ortopedycznych.

W przypadku nadmiernego obciążenia ortezę lub bandaż kolanowy można nosić również profilaktycznie, aby zapobiec ponownemu wystąpieniu bólu.

Terapia z wykorzystaniem JuzoPro Patella Xtec Plus

Orteza służąca do regulacji toru przesuwu rzepki

Orteza JuzoPro Patella Xtec Plus służy do terapeutycznego leczenia zespołu bólu rzepkowo-udowego. W ortezie zintegrowano podkładkę w kształcie podkowy, otaczającą rzepkę. Jest ona centrowana za pomocą mechanizmu zapinającego i kieruje torem przesuwu rzepki. Dzięki wypukłościom na tej wkładce stymulowane są również mięśnie znajdujące się po wewnętrznej stronie uda (musculus vastus medialis). Druga wkładka służy do odciążenia ścięgna rzepki, a dzięki swoim wypukłościom łagodzi ból.

Odkryj JuzoPro Patella Xtec Plus

Ruch

W fazie ostrej wskazane jest natychmiastowe zaprzestanie obciążania. Gdy tylko ból na to pozwoli, można przystąpić do ukierunkowanej mobilizacji. Jeśli chodzi o rodzaj i zakres ćwiczeń, zaleca się ścisłe uzgodnienie tego z lekarzem prowadzącym. Zbyt długie oszczędzanie kończyny może przynieść efekt przeciwny do zamierzonego, ponieważ dochodzi do zaniku mięśni podtrzymujących, co może pogłębiać zaburzenia równowagi. Regularne ćwiczenia wzmacniają mięśnie i mogą w ten sposób wyrównać zaburzenia równowagi.

Ćwiczenia wzmacniające i profilaktyczne

Orteza JuzoPro Patella Xtec Plus przywraca prawidłowy ruch rzepki, sprzyjając tym samym bezbolesnej ruchomości. Indywidualnie dobrane ćwiczenia pomagają wzmocnić mięśnie podtrzymujące i wyrównać dysbalans. We współpracy z terapeutami firma Juzo opracowała poniższy zestaw ćwiczeń.

Poziom 1: Kontrola ruchu

Ćwiczenie 1: Step-up

Kobieta stoi przed deską do step-aerobiku — **Step-Up: Krok 1**

Kobieta stawia prawą nogę na desce do step-aerobiku — **Step-Up: Krok 2**

Kobieta stoi obiema nogami na desce do step-aerobiku — **Step-Up: Krok 3**

Stój z nogami rozstawionymi na szerokość bioder przed deską do stepowania lub stabilnym podwyższeniem (ok. 20 cm). Wspinaj się na podwyższenie płynnym ruchem. Uważaj, aby kolano nie wystawało poza czubek stopy!

3 serie po ok. 15–20 powtórzeń na każdą stronę

Ćwiczenie 2: Diagonale w pozycji siedzącej

Kobieta siedzi na krześle z ugiętą nogą — **Przekątna siedziska: krok 1**

Kobieta siedzi na krześle z wyprostowaną nogą — **Przekątna siedziska: krok 2**

Usiądź na krześle z nogami zgiętymi pod kątem 90°. Podciągnij jedną nogę, skręcając palce stopy do wewnątrz. Wyprostuj nogę i obróć palce stopy jak najdalej na zewnątrz.

3 serie po ok. 15–20 powtórzeń na każdą stronę

Poziom 2: Koordynacja

Ćwiczenie 1: Przysiady z różnymi rozstawami stóp

Kobieta stoi prosto z rękami skrzyżowanymi na piersi — **Przysiady z różnymi rozstawami stóp: Krok 1**

Kobieta wykonuje przysiady z rękami ułożonymi przed klatką piersiową — **Przysiady z różnymi rozstawami stóp: Krok 2**

Ustaw stopy lekko skierowane na zewnątrz, w odległości równej szerokości barków. Ważne: kolana i czubki palców stóp powinny zawsze być skierowane w tym samym kierunku. Powoli ugnij kolana (przy czym pośladki przesuwają się do tyłu), a następnie wróć do pozycji wyjściowej.

3 serie po 10–15 powtórzeń

Ćwiczenie 2: Przysiady z rozkrokiem

Kobieta wykonuje wykrok do przodu na miękką poduszkę — **Przysiady z rozkrokiem: Krok 1**

Kobieta w pozycji wykroku opuszcza tylną nogę tuż nad podłogę — **Przysiady z rozkrokiem: Krok 2**

Zrób duży krok do przodu w linii prostej. Zegnij tylne kolano. Uważaj, aby kolano nie wystawało poza czubek stopy!

3 serie po 10–15 powtórzeń na każdą stronę

Poziom 3: Wzmacnianie

Ćwiczenie 1: Przysiad przy ścianie

Kobieta opiera się o ścianę, siedząc prosto na piłce gimnastycznej — **Przysiad przy ścianie: Krok 1**

Kobieta opiera się o ścianę z piłką gimnastyczną i kuca z jedną nogą wyprostowaną — **Przysiad przy ścianie: Krok 2**

Stań plecami do ściany (najlepiej z miękką piłką). Powoli zzejdź do przysiadu i płynnym ruchem wyciągnij jedną nogę do przodu.

3 serie po 10–15 powtórzeń

Ćwiczenie 2: Przysiady na jednej nodze

Kobieta stoi z jedną nogą na miękkiej poduszce i lekko unosi drugą nogę — **Przysiady na jednej nodze: Krok 1**

Kobieta stoi z jedną nogą na miękkim poduszce i wykonuje przysiad — **Przysiady na jednej nodze: Krok 1**

Do wykonania tego ćwiczenia potrzebna jest ruchoma podkładka, np. miękka poduszka lub mata równoważna. Postaw jedną nogę na poduszce. Unieś drugą nogę i zegnij kolano.

3 serie po 10–15 powtórzeń na każdą stronę

Fizykoterapia

Oprócz regularnych ćwiczeń kompleksowe leczenie obejmuje również fizykoterapię. Ważne jest przy tym, aby dostosować metody do wskazań i poziomu bólu danej osoby.

Fizykoterapia obejmuje zabiegi takie jak fizjoterapia, terapia manualna, masaż, termoterapia, elektroterapia, ultradźwięki czy hydroterapia. Istnieje oczywiście możliwość łączenia kilku form leczenia.